Tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ – xây dựng môi trường sáng tạo lành mạnh trong kỷ nguyên số

Quyền sở hữu trí tuệ là quyền hợp pháp của cá nhân, tổ chức đối với các sản phẩm do mình sáng tạo ra. Trong đó, quyền tác giả và quyền liên quan trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật giữ vai trò đặc biệt quan trọng, bảo vệ công sức lao động sáng tạo của nghệ sĩ, nhà văn, nhạc sĩ, nhà sản xuất…Tuy nhiên, trên thực tế, không ít người dân vẫn còn mơ hồ về khái niệm này, dẫn đến việc vô tình hoặc cố ý vi phạm. Việc sao chép, sử dụng tác phẩm mà không xin phép, không trả phí bản quyền; đăng tải, chia sẻ nội dung trái phép trên mạng xã hội… vẫn diễn ra phổ biến. Thông qua việc triển khai Chỉ thị số 02/CT-TTg, các cấp, ngành đang đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giúp người dân, doanh nghiệp hiểu rõ hơn các quy định của pháp luật về SHTT. Từ đó, mỗi cá nhân có thể tự nhận diện được hành vi vi phạm và chủ động tránh xa những hành vi sai trái. Theo ghi nhận của các cơ quan chức năng, các hành vi xâm phạm quyền SHTT hiện nay không chỉ dừng lại ở việc sao chép đơn thuần mà đã chuyển sang nhiều hình thức tinh vi hơn. Đáng chú ý là:

• Sao chép, khai thác trái phép các tác phẩm văn học, âm nhạc, điện ảnh để kinh doanh hoặc thu lợi bất chính.
• Đăng tải, phát tán phim, nhạc, sách điện tử trên các website, mạng xã hội mà không có sự cho phép của chủ sở hữu.
• Livestream, chia sẻ nội dung có bản quyền trên các nền tảng số nhằm tăng lượt xem, quảng cáo.
• Kinh doanh hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, vi phạm quyền sở hữu công nghiệp trên các sàn thương mại điện tử.

Đặc biệt, trong không gian mạng, các đối tượng vi phạm thường lợi dụng tính ẩn danh, sử dụng công nghệ cao để che giấu hành vi, gây khó khăn cho công tác phát hiện và xử lý. Hành vi xâm phạm quyền SHTT không chỉ vi phạm pháp luật mà còn gây ra nhiều hậu quả tiêu cực:

• Đối với cá nhân sáng tạo: làm giảm động lực sáng tạo, gây thiệt hại về kinh tế và tinh thần.
• Đối với doanh nghiệp: ảnh hưởng đến uy tín, thương hiệu, làm méo mó môi trường cạnh tranh.
• Đối với xã hội: kìm hãm sự phát triển của nền kinh tế tri thức, gây thất thu ngân sách nhà nước.

Theo quy định hiện hành, các hành vi vi phạm có thể bị xử phạt hành chính, bồi thường thiệt hại, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ. Thực hiện Chỉ thị số 02/CT-TTg, các lực lượng chức năng đã và đang tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm quyền SHTT. Nhiều vụ việc điển hình đã được phát hiện, xử lý kịp thời, góp phần răn đe, phòng ngừa chung. Song song với đó, các giải pháp công nghệ cũng được áp dụng nhằm phát hiện vi phạm trên môi trường số; phối hợp giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nền tảng số được đẩy mạnh nhằm kiểm soát nội dung vi phạm. Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan chức năng mà còn là trách nhiệm của mỗi người dân.

Việc sử dụng hợp pháp các sản phẩm sáng tạo, nói không với hàng giả, hàng nhái, không chia sẻ nội dung vi phạm… chính là những hành động thiết thực góp phần xây dựng môi trường văn hóa và kinh doanh lành mạnh. Nhiều mô hình, cách làm hay đã được triển khai hiệu quả, như tuyên truyền trong trường học, tập huấn cho doanh nghiệp, xây dựng cộng đồng sử dụng nội dung số có bản quyền… Những cách làm này cần tiếp tục được nhân rộng để tạo sức lan tỏa mạnh mẽ trong xã hội. Trong kỷ nguyên số, việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ chính là bảo vệ động lực phát triển. Việc triển khai hiệu quả Chỉ thị số 02/CT-TTg không chỉ góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật mà còn tạo dựng môi trường sáng tạo minh bạch, công bằng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế bền vững.

Mỗi người dân, mỗi tổ chức, doanh nghiệp hãy trở thành một “người tiêu dùng thông minh”, một “công dân số có trách nhiệm”, chung tay bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ – vì một xã hội văn minh, hiện đại và tôn trọng giá trị sáng tạo./.